Tahmini okuma süresi: 4 dakika

Sinonim: kara ölüm, Plague, Pest

Yersinia pestis adındaki bakteri tarafından oluşturulan enfeksiyon hastalıklarına verilen genel isimdir.

  • Arapçadaki wabāˀ وباء bulaşıcı hastalık, salgın kelimesinden dilimize geçmiştir.

Epidemiyoloji

  • Bir çok kemiricide enzootik olarak vardır.
  • Avustrulya harici tüm kıtalarda görülür.
  • Dünya çapında yılda 1000-2000 vaka görülür.Vakaların görüldüğü yerler çoğunlukla madagaskar, Tanzanya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Vietnam, Mozambik, Namibya ve perudur.
  • Hastalığın insanlara aktarımı pireler üzerinden veya hastalıklı hayvan ile direk temasdan meydana gelir.(hıyarcıklı vebanın yayılmasının en büyük sebebi)
  • Akciğer vebası insandan insana direkt aktarılabilir.Günümüzde nadir olarak görülsede geçmişte bir çok insanın ölümüne neden olmuştur.Örneğin avrupada 1350’li yıllarda 25-30 milyon insanın bu hastalıktan ölmüştür.
  • Aerojen enfesiyon için 100’den daha az bakterinin bulunması yeterlidir.
  • Ortaçağda avrupa halkının %60’ının vebadan öldüğü düşünülmektedir.


Klinik

Bubonik veba

Bir pire bir insanı ısırdığında ve yarayı açılmış kanla kirlettiğinde, vebaya neden olan bakteriler dokuya geçer. Y. pestis hücrelerin içinde üreyebilir, bu nedenle fagositozlanmış olsalar bile, hala hayatta kalabilirler. Vücutta bir kez, bakteriler interstisyel sıvıyı boşaltan lenfatik sisteme girmeleri yeterlidir. Veba bakterileri, birisinin beta-adrenerjik blokaja neden olduğu bilinen birkaç toksin salgılar.

Y. pestis, enfekte olmuş insanın lenfatik damarlarından akut lenfadenite neden olan bir lenf noduna ulaşana kadar yayılır. Şişmiş lenf nodları, hastalıkla ilişkili karakteristik buboları oluşturur ve bu buboların otopsileri, bunların çoğunlukla hemorajik veya nekrotik olduğunu ortaya koymuştur.

Lenf nodu stresle baş edemez ise, enfeksiyon kan dolaşımına geçerek sekonder septisemik vebaya neden olabilir ve akciğerler tohumlanırsa, ikincil pnömonik vebaya neden olabilir.

Septisemik veba

Lenfatikler nihayetinde kan dolaşımına akar, böylece veba bakterileri kana girebilir ve vücudun hemen hemen her yerine gidebilir. Septikemik vebada, bakteriyel endotoksinler vücutta küçük pıhtılara ve muhtemelen iskemik nekroza (o dokuya dolaşım / perfüzyon eksikliği nedeniyle doku ölümü) neden olan yaygın damar içi pıhtılaşmaya (DIC) neden olur. DIC, vücudun pıhtılaşma kaynaklarının tükenmesine neden olur, böylece artık kanamayı kontrol edemez. Sonuç olarak, cilde ve diğer organlara kanama olur ve bu da kırmızı ve / veya siyah düzensiz döküntü ve hemoptizi / hematemezise (öksürme / kan kusması) neden olabilir. Deride böcek ısırıklarına benzeyen yumrular vardır; Bunlar genellikle kırmızı ve bazen merkezde beyazdır. Tedavi edilmezse, septisemik veba genellikle ölümcüldür. Antibiyotiklerle erken tedavi mortalite oranını yüzde 4-15 arasında azaltır. Bu veba formundan ölen insanlar genellikle semptomların tezahür ettiği günde ölürler

Pnömonik veba

Pnömonik veba formu, akciğerlerin enfeksiyonundan kaynaklanır. Öksürüğe neden olur ve böylece bakteriyel hücreler içeren ve bunları teneffüs eden herkesi enfekte etmesi muhtemel havadaki damlacıklar üretir. Pnömonik veba için kuluçka süresi kısa, genellikle iki ila dört gün, ancak bazen sadece birkaç saattir. İlk belirtiler diğer bazı solunum yolu hastalıklarından ayırt edilemez; Baş ağrısı, halsizlik ve kan tükürme veya kusmayı içerir. Hastalığın seyri hızlıdır; Teşhis edilmez ve yeterince erken tedavi edilmezse, tipik olarak birkaç saat içinde ölüm gerçekleşir. Gecikme bir ila altı gün sürebilir; Tedavi edilmemiş vakalarda mortalite yaklaşık % 90dır.

Laboratuvar teşhisi

  • Mikroskop’ta lenf iltihabı, Sputum, kan v.s. örnekler alınıp, Gram boyası, Wayson boyaması veya direkt immünofloresan ile incelenebilir.
  • Kültür’de; lenf iltihabı, Sputum, kan, likör, gırtlak örneği alınıp standart besiyerlerde çoğaltılabilir.
  • Nükleik asit tespitinde kültürdeki gibi örnekler alınır.
  • F1 antijen tespitinde, Sputum örneği alınır. ELISA veya Dipstick gibi hızlı testler uygulanır. Hastalığın 2. gününden itibaren tespit edilebilir.
  • F1 antijeni antikor ile de tespit edilebilir.

Tedavi ve profilaksi

  • Antibiyotik
    1. Streptomisin,
    2. Gentamisin,
    3. Doksisiklin
    4. Fluorchinolone
  • Hasta kişi tedaviden 48 saat sonrası için, enfeksiyonu azalmasına rağmen izole edip hastalığın yayılması önlenmelidir.
  • Temas kurmuş kişiler 6 gün karantina altına alınıp, antibiyotik tedavisi uygulanmalıdır
  • Standart hijyen tedbileri alınmalıdır; maske, gözler korunmalı ve eldiven takılmalıdır.
  • rezervuar ve vektör kontrolü yapılmalıdır.
  • Ölü bakterilerden aşı yapılıp bağışıklık kazanılmalıdır.

Tarih

Veba 14. yüzyılda Avrupa’yı vurduğunda, o zaman nüfusun dörtte biri olan 25 milyon insan öldü. Son büyük Avrupa veba salgını 17. yüzyılda benzer bir yıkıma neden oldu.

O zamanlar, veba ile savaşmak için tuhaf görünümlü yöntemler kullanıldı ve birçok karışım (Theriak gibi) geliştirildi. ‘Köln Suyu’ da bu dönemden kalmadır.

Seyreltik etanol bazında (% 70-90), limon, portakal, mandalina, clementine, bergamot, lime, greyfurt, kan portakalı ve acı portakal yağları dahil olmak üzere narenciye yağlarının bir karışımını içerir. Ayrıca neroli, lavanta, biberiye, kekik, kekik, petitgrain (portakal yaprağı), yasemin, zeytin, zakkum ve tütün yağları içerebilir.

Başlangıçta Johann Maria Farina (Giovanni Maria Farina) tarafından Köln şehrinde 1709’da ilk kez karıştırıldı, o zamandan beri% 2-5 tipik konsantrasyonda esansiyel yağlarına veya ekstraktlar, alkol karışımına bağlı olarak daha fazla su içeren kokulu formülasyonlar için genel bir terim haline geldi. Kolonya ise dilimize Fransızcada kullanılan eau de cologne ile geçmiştir.

Facebook Yorumları