Tahmini okuma süresi: 2 dakika

Kendinizi şöyle bir durumda hayal edin: Görsel algı hakkında olan bir psikoloji deneyine katılmayı kabul etmişsiniz. Geniş bir masa etrafında oturan son kişisiniz. Araştırmacı, size ve yanınızdaki altı kişiye üzerinde 1, 2, 3 olarak numaralandırılmış üç dikey çizgi olan aşağıda gösterilen tabloyu gösteriyor:
Sonra size yeni bir tablo gösteriliyor ve bunun üzerinde de tek bir dikey çizgi var. Bu tek dikey çizgi standart çizgi olarak adlandırılıyor:
Araştırmada katılımcılardan istenen çok basit: İlk tablo ile ikinci tabloyu karşılaştırın, ilk tabloda ikinci tablodaki standart çizgiyle eş uzunlukta olan çizgiyi bulun ve cevabınızı yüksek sesle söyleyin.
İlk etap oldukça kolay geçmiştir, herkes aynı yanıtı verir. İlk tabloda, ikinci tablodaki standart çizgiye eş olan çizgi “ikinci çizgidir”. Siz de aynı yanıtı vermişsinizdir. Daha sonra standart çizginin boyu bir diğeriyle aynı olacak şekilde değiştirilir ve katılımcılardan yine aynı şey istenir. İkinci etap da bu şekilde kolay geçer.
Fakat, üçüncü etapta işler değişir. Standart çizginin uzunluğu aslında “üçüncü çizgi” ile aynıyken, birinci kişi tablolara baktıktan sonra cevabını yüksek sesle, “birinci çizgi” olarak belirtir. Siz bu ilk çocuktaki sıkıntı ne diye düşünürken, ikinci kişi de aynı şekilde, cevap bariz bir şekilde “üçüncü çizgi” iken, “birinci çizgi” cevabını verir. Üç, dört derken sizin haricinizdeki altı kişinin yanıtı da “birinci çizgi”dir. Bu durumda ne yapardınız? Doğru olduğunu düşündüğünüz “üçüncü çizgi” yanıtını mı verirdiniz, yoksa diğerlerine uyup “birinci çizgi” mi derdiniz?
Yukarıda tarif edilen olay tam olarak sosyal psikolog Solomon Asch (1956) tarafından uyum ve sosyal etki üzerine gerçekleştirilen klasik bir çalışmadır. Peki araştırmanın sonucu ne göstermiştir? Araştırmanın sonucuna göre, araştırmaya katılan katılımcıların %76’sı diğer kişilere uyarak yanlış yanıtı vermeyi tercih etmişlerdir. Toplamda 12 etap gerçekleştirilmiştir ve ortalama olarak katılımcıların 1/3’ü diğerlerine uyma davranışı göstermiştir. En sondaki katılımcı hariç diğer katılımcılar araştırmacının müttefikidir. Bu araştırmada sondaki katılımcı diğer katılımcıları tanımamasına rağmen, farklı bir yanıtı veren tek kişi olmaktan çekinmiş ve yanlış bir yanıt vermiştir. Bu da, uyum baskısının gücünün ne kadar fazla olduğunu göstermektedir.
Günlük hayatta bu deneydekine benzer olarak grup içerisinde uyum gösterme davranışı oldukça sık gözlemlenmektedir. Örneğin, pizza siparişi verirken arkadaşlarınız pizzada mantar olsun isteyebilir. Siz istemeseniz dahi gruba uymak adına garsona pizzanızda mantar istediğinizi söyleyebilirsiniz. Bu ve buna benzer birçok olayda kişiler kendi isteğinden, düşüncesinden ya da davranışından vazgeçip uyma davranışı gösterebilir.
Kaynak: Dunn, D. (2009). Research Methods for Social Psychology

 

Facebook Yorumları